Ιερός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου

Ο αρχαιότερος ναός της Βίτσας. Δεν υπάρχουν ακριβείς ενδείξεις για τη χρονολογία ιδρύσεως του. Πιθανότατα πριν το έτος 1554 να λειτουργούσε ως Μονή προκύπτει από αναφορά στο παράφυλλο παλιού Ευαγγελίου. Ο Ναός επισκευάστηκε ολόκληρος κατά το έτος 1728. Το έτος 1885 κατασκευάστηκε προσθήκη “το γυναικείο “. Το καθολικό του Ναού είναι ρυθμού “Βασιλική μονόκλιτος “, με εσωτερικό και εξωτερικό νάρθηκα. Λειτουργεί σήμερα ως ενοριακός ναός Κάτω Βίτσας.

Το απόσπασμα του Ευαγγελίου έχει ώς εξής:

«Αφιερώθη το παρόν θείον και ιερόν Ευαγγέλιον, εν τη εις την Βεζήτζ αγία μονή της πανυπεράγνου και Κυρί ημών Θ..κου, παρά του εν ιερεύσιν ευλαβεστάτου ιερέος Π..πα Κύρ Δημητρίου του Πρωτόπαπα, δια μνημόσυνον αιώνιον αυτού, και των μακαρίων αυτού γεννητόρων και είτις βουληθείη αφελείν και αποξενώσαι τούτο εκ της ειρημέν[ης] μονής, εχέτω τας αράς των τ ι΄ και η΄ Θεοφόρων π[ατέ]ρων των εν Νικαία συναθροισθέντων και την παναγί[αν] Θ[εοτό]κον/ αντίδικον, εν των νυν αιώνι και εν τω μέλλοντι. Αφιερώθη επί έτους, ζ ξ β΄ [1554] κ[α]τ[ά] μήνα Φεβρουάριον»

Και παρακάτω:

‘Ευρεθι εν χωρηω Βεζήτζα εν μωνής τ[ης] ηπ[εραγιας] ηπεράγνου δέσπηνής ημών: και πρόςελθών δι ημ[άς] Ιω[άννης] Φανάς και Θερηάνός ο αδελφός αυτού: και έδωσάν άσπρ[α]α*** βρήσκώντά τ[ης] Παναγιάς τω κεφάλεόν του να βρησκετέ εις τ[ον] αιώνα και είτης τα ζημηωση τοαναθεμα κληρονωμηση επη έτους ζ ρ ς΄ [1598] μινυ Αυγούςό εις ιε΄ κε ε΄της τα ζημιοσί το ηερον βακέλιον να εχι δι’.

Σε άλλο Ευαγγελικό κώδικα προερχόμενο από την ίδια εκκλησία, από περγαμηνή, γραμμένο πιθανότατα τον ΙΒ΄ αιώνα, στο μπροστινό εξώφυλλο αναφέρονται τα παρακάτω:

«ΕΤΟΥΤΟ ΘΕΙΟΝ ΚΑΙ ΙΕΡΩΝ ΕΑΓΓΕΛΙΟΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΟΣΤΕΛΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΑΦΗΕΡΩΣΑ ΕΙΣ ΠΑΝΑΓΙΑ ΕΙΣ ΒΕΖΗΤΖΑ ΑΧΚς΄»

Η πίσω πλάκα φέρει σκαλισμένη την εικόνα της ανάστασης της Θεοτόκου.Στο χάρτινο φύλλο 171α υπάρχει γραμμένη καλλιγραφική αφιέρωση:

«Το παρόν θείον και ιερόν ευαγγέλιον ηγοράσθην εσταχόθην και εκομίσθην παρ’ εμού Γεωργίου Λέκκα, και μέγα Ποστέλλικου του εξ Ιωαννίν εκ χώρας Βεζήτζας και αφιέρωσα αυτό, εν τω ναώ της Υπεραγίας Θ κου, εν τη αυτή χώρα Βεζήτζα διά μνημόσυνον εμου και των γονέων των ημετέρων και οι αναγνώσκοντες και λειτουργούντες εύχεσθε υπέρ ημών. ΄Οστις δ’ αν Βουληθείη συλήσαι αυτό εκ του ειρημένου ναού εχέτω τας άρας των τιή θεοφόρων π ρων και την Παναγίαν αντίδικον. Εν έτει της θεογονί αχκστ΄».

Ο Ναός μετατράπηκε σε ενοριακή εκκλησία κατά τα έτη 1600-1625. Το 1720 έγινε η αποπεράτωση του Τρούλου, ‘όπως φαίνεται από επιγραφή στη βόρεια πλευρά του και το 1728 επισκευάστηκε ολόκληρος.

Το τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο με παραστάσεις ζώων και λουλουδιών, κατασκευασμένο το 1739.

Το 1954 κατεδαφίστηκε το παλιό καμπαναριό, που βρισκόταν δίπλα από το κοινοτικό γραφείο και κατασκευάστηκε νέο στη δυτική πλευρά της εκκλησίας.

Το καθολικό του Ναού είναι ρυθμού “Βασιλική μονόκλιτος “, με εσωτερικό και εξωτερικό νάρθηκα. Ο κυρίως ναός είναι αγιογραφημένος, πιθανότατα κατά το έτος επισκευής του (1885), η δε αγιογράφηση έγινε όπως φαίνεται πάνω σε παλιότερες αγιογραφίες.

Λειτουργεί σήμερα ως ενοριακός ναός Κάτω Βίτσας και εορτάζει, όπως και όλο το χωριό στις 15 Αυγούστου.