.

Βαρελάς

Τα βαρέλια ήταν δρύινα για κρασί και ποτά, από οξυά για τυρί, από κέδρο, έλατο ή πεύκο για νερό και ποτέ δρύινα γιατί το νερό μαυρίζει. Ενα βαρέλι αποτελείται από τις δούγες, που είναι οι σανίδες που σχηματίζουν το κυλινδρικό μέρος, το φούντι που είναι ο πάτος, και τα στεφάνια. Τα ποτοβάρελα έχουν πιο λεπτά τοιχώματα και παραφυναρίζονται. Το βαρέλι πρέπει να έχει βάση για να έχει αέρα γύρω του ώστε να μην σαπίζει. Οι δούγες  γίνονταν σχιστές "τσεκουράτες" ή "τσεκουρίσιες" και όχι με πριόνι. Ανάμεσά τους έμπαινε ψαθί βαρελοποιίας (στα κρασοβάρελα) που με το βρέξιμο φούσκωνε και έκλεινε τα διάκενα. Το βαρέλι με τις τσεκουρίσιες δούγες δεν έχει κομμένα αγγεία και έτσι δεν τρέχει. Υπήρχαν ειδικοί πελεκητάδες στην Βόρεια Ελλάδα που έκαναν σχιστά με σφήνες και τσεκούρια. Στην Ήπειρο έβαζαν και ζυμάρι αλλά, εάν περίσσευε ζυμάρι στην μέσα πλευρά μπορούσε να κάνει το κρασί να ξυνίσει επίσης το σαράκι ξεκινώντας από το ζυμάρι, μπορούσε να καταστρέψει το βαρέλι. Η ποιότητα του ξύλου φαινόταν από τις χρυσαλλίδες, που είναι τα νερά που κάνει το ξύλο. Το πιο ανθεκτικό ξύλο έχει ευθείες χρυσαλλίδες.

Τα βαρέλια είχαν το σχήμα κόλουρου κώνου, ώστε όταν κατασκευαζόταν οι δούγες να σφηνώνουν στη στενή βάση.

Τα στεφάνια είχαν ονόματα. Το πάνω-πάνω λέγεται κεφαλάρι, το δεύτερο σεκόντο, το τρίτο φινταμέντο και το τέταρτο βραέρι, τα υπόλοιπα, αν υπήρχαν, δεν είχαν όνομα. Πάνω από το γράδωμα πρέπει να υπάρχει στεφάνι αλλιώς θα λασκάρει. ΤΟ στεφάνι για να μην πεταχτεί, πριν το βάζουν, το βρέχουν, του βάζουν άμμο και κόλλα.

Αφού μπουν τα στεφάνια και είναι εντάξει, ξαναβγαίνουν εκτός από τα ακριανά, για να πλανιστεί το βαρέλι και να είναι λείο, μετά τα στεφάνια τοποθετούνται συμμετρικά.

Το φούντι κατασκευάζεται από σανίδες που καρφώνονται μεταξύ τους με δίμυτα καρφιά, γιατί αν υπάρχει σίδερο μέσα στο κρασί τότε αυτό ξυνίζει. Τα βαρέλια της μπύρας είναι δρύινα με πολύ χοντρό φούντι για να αντέχει στην πίεση. Κατόπιν με το κουμπάσσο, καθορίζεται ο κύκλος και πλανίζεται ώστε όλες οι σανίδες να έχουν το ίδιο πάχος, Στην περιφέρεια του το φούντι πελεκιέται με ταλιαδούρα/πέλεκυ, ώστε να πάρει το πάχος που έχει γίνει με την γραδωτή στο εσωτερικό τοίχωμα του βαρελιού, όπου και θα εφαρμόσει. Η χαρακιά αυτή λέγεται τράδωμα. Εκεί μπαίνει ψαθί. ΤΟ φούντι έχει δύο τρύπες, μία στο πάνω μέρος για δοκιμή του κρασιού και μία κάτω για την κάνουλα. Η κάνουλα πρέπει να είναι ξύλινη όχι μπρούτζινη γιατί πρασινίζει το κρασί. Η δυνατότητα παραγωγής ήταν 2 βαρέλια την ημέρα.

Ο όγκος του βαρελιού υπολογίζεται ως εξής:

Χ1 είναι η διάμετρο που έχει το φούντι. Χ2 είναι η διάμετρο της μεγαλύτερης τομής του βαρελιού. Υ είναι το ύψος. Ο όγκος υπολογίζεται 0 = Χ1 χ  Χ2 χ Υ χ 64 οκάδες. Ο υπολογισμός μπορεί να πέσει έξω 1-2 οκάδες λόγω διαφοράς πάχους της δούγας.

Σάγμα είναι ένα σίδερο με εγκοπές που δίνει την χωρητικότητα του βαρελιού σε βαρέλες (1 βαρέλα = 48 οκάδες). Το σάγμα μπαίνει από την τρύπα διαγώνια στο βαρέλι.

Τα μεγάλα βαρέλια είχαν ονόματα όπως Γιάνος, Ιερεμίας. Ενα μεγάλο βαρέλι μπορεί να έχει πόρτα στο φούντι του για να καθαρίζεται.

Εκτός από την κατασκευή ενός βαρελιού, ο βαρελάς έκανε και επισκευή. Προβλήματα ενός βαρελιού που επισκευαζόταν είναι:
- το σκεύρωμα στις δούγες, που τις πλάνιζαν να τις φέρουν στο ίσο τους
- σπάσιμο δούγας, που την αντικαθιστούσαν. Η ανάποδα πλανισμένη δούγα σπάει.
- κάψιμο του βαρελιού. Έβαζαν μέσα, με ένα δοχείο, φωτιά για να κάψει και να αποστειρώσει το βαρέλι, ώστε να μην μεταφερθούν αρρώστιες, όπως η φυλλοξέρα.

Εργαλεία του βαρελά είναι:
- το κουμπάσσο
- το πελέκυ/ταλιαδούρα
- το καβαροσκέπαρνο, είναι σκεπάρνι ου λειαίνει εξωτερικά τις δούγες εκεί που ακουμπούν για να μην σπάνε, "καβάρισμα" (καβαρίζω) είναι η κλίση, το "φρύδι", στη βάση του βαρελιού.
- η χαμοπλάνη, είναι μεγάλη πλάνη για να πιάνει όλη την δούγα.
- το γραδοτήρι, είναι εργαλείο για την κατασκευή του γραδώματος.
- η ανέμη, είναι ένας μεγάλος σφικτήρας όπου μπαίνει το βαρέλι για να σφίξουν οι δούγες και να μπορέσει να μπει το στεφάνι.

Latitude: 39.873688 
Longitude: 20.750093
Βίτσα 440 07, Ιωάννινα Ελλάδα